MAT.11.1.2 · İstatistiksel Araştırma Süreci

Başkalarının (haber, reklam, rapor) iki nicel değişkenli verilere dayanarak yaptığı yorumları istatistiksel gerekçelerle değerlendirir; hata ve yanlılıkları bulur, yorumu kabul eder ya da çürütür.

Bilmen gerekenler

  • Korelasyon nedensellik değildir: iki değişken birlikte değişse de birinin diğerine yol açtığı söylenemez.
  • Her iki değişkeni birlikte etkileyen üçüncü bir değişken (ortak etken) olabilir; ör. nüfus, yaş, mevsim.
  • Örneklem küçük veya tek bir gruptan seçilmişse (yanlı örneklem) sonuç tüm topluma genellenemez.
  • Veri aralığının dışına çıkarak tahmin yapmak ve r = 0'ı "ilişki yok" diye okumak sık yapılan yorum hatalarıdır.

Çözümlü örnek

Bir spor salonu reklamında "Üyelerimizin salona geliş sayısı ile mutluluk puanı arasında r = 0,65 bulundu. Salonumuza gelin, mutlu olun!" yazıyor. Bu yorumu değerlendir.

Çözümü göster
r = 0,65 orta-güçlü pozitif bir ilişkiyi gösterir; ancak bu, salona gitmenin mutluluğa neden olduğunu kanıtlamaz. Zaten mutlu ve enerjik kişiler salona daha sık geliyor olabilir (ters yön) ya da boş zamanı çok olan kişiler hem sık geliyor hem daha mutlu olabilir (ortak etken). Ayrıca veri yalnızca bu salonun üyelerinden toplanmıştır. Reklamdaki neden-sonuç çıkarımı kabul edilemez.

Sık yapılan hatalar

  • "r büyük olduğuna göre biri diğerinin nedenidir" demek
  • Verinin kimden ve nasıl toplandığını sorgulamadan sonucu genellemek
  • Yorumu çürütürken istatistiksel bir gerekçe göstermemek

Bu kazanımdan sorular

Cevapların yalnızca bu tarayıcıda saklanır

3 soru · yaklaşık 12 dakika

Süreli çözersen sayaç sıfıra inince deneme kendiliğinden biter; gerçek sınav gibi çalışırsın.