Gölge oyununun dramatik örgüsünü (kişi, yer, zaman, çatışma), karakterlerin üslubunu ve metindeki fiilimsilerin işlevini; mektubun yapı ve üslup özelliklerini çözümler.

Bilmen gerekenler

• Dramatik örgü: kişiler (figürler), yer, zaman ve çatışma. Çatışma, taraflar arasındaki anlaşmazlıktır; kaynağı (neden çıktığı) ve tarafları (kimler arasında olduğu) ayrı ayrı belirlenir.
• Geleneksel Karagöz oyunu dört bölümdür: mukaddime (giriş, Hacivat'ın perde gazeli), muhavere (Hacivat ile Karagöz'ün söyleşmesi), fasıl (asıl oyun, öteki figürler de katılır) ve bitiş (Karagöz'ün oyunun bittiğini bildirdiği kapanış).
• Hacivat'ın üslubu: Arapça-Farsça kökenli kelimeler, süslü ve dolambaçlı söyleyiş, "efendim" gibi kibar hitaplar. Karagöz'ün üslubu: günlük konuşma dili, kısa ve doğrudan cümleler, halk deyimleri.
• Fiilimsiler: isim-fiil (-ma, -mak, -ış: "Yüzmek sağlıklıdır."), sıfat-fiil (-an, -dık, -acak, -ası, -mez, -ar, -mış: "gülen yüz"), zarf-fiil (-ınca, -arak, -madan, -ıp, -dıkça, -ken: "koşarak geldi"). Cümleleri birleştirip kısaltır, anlatımı yoğunlaştırır.
• Mektubun yapısı: yer ve tarih, hitap, giriş (hâl hatır), gelişme (asıl konu), kapanış (dilek, selam), saygı ya da sevgi sözü ve imza; gerekirse "Not". Özel mektupta samimi, konuşma diline yakın bir dil kullanılır.

Çözümlü örnek

"Kapıyı açınca içeri koşan kediyi gördüm." cümlesindeki fiilimsileri bul; türlerini ve cümledeki işlevlerini yaz.