12. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi · 1. Dönem 1. Yazılı · Senaryo 2

Question 1

Aşağıdaki iki metni okuyunuz:
Metin 1: Bilim, gözlem ve deneye dayanarak evrendeki olayların nasıl gerçekleştiğini açıklar. Bilimsel bilgiler yeni bulgularla değişebilir.
Metin 2: Din, varlığın ve hayatın anlamı, insanın nereden gelip nereye gittiği, iyi ve kötünün ölçüsü gibi sorulara vahiy ışığında cevap verir.

a) Din ile bilimin konu ve yöntem bakımından farklarını yazınız.
b) Kur'an'ın bilimsel bir ders kitabı değil, bir hidayet kitabı olmasının Kur'an'ı anlamaya etkisini açıklayınız.
c) Di

Accepted Answer

a) Konu: Bilim doğal olayları ve maddi dünyayı; din ise varlığın anlamını, Allah'ı, ahireti, ahlakı konu edinir. Yöntem: Bilim gözlem, deney ve ölçüme; din vahye ve imana dayanır.
b) Kur'an insanlara doğru yolu göstermek için indirilmiştir; evrenle ilgili ayetler insanı düşünmeye ve Allah'ı tanımaya

Question 2

İslam medeniyetinde ilimler genel olarak iki gruba ayrılmıştır: Kaynağını vahiyden alan "naklî ilimler" ve akıl, gözlem ve deneye dayanan "aklî ilimler".
Aşağıdaki ilim dallarını inceleyiniz: tefsir, tıp, hadis, astronomi, fıkıh, matematik, kelam, kimya

a) İlim dallarını naklî ve aklî ilimler olarak sınıflandırınız.
b) Kelam ilminin hangi ihtiyaçtan doğduğunu açıklayınız.
c) İslam medeniyetinde naklî ve aklî ilimlerin birlikte gelişmesinin nedenini yazınız.

Accepted Answer

a) Naklî ilimler: tefsir, hadis, fıkıh, kelam. Aklî ilimler: tıp, astronomi, matematik, kimya.
b) İslam'ın farklı kültürlerle karşılaşması sonucu ortaya çıkan inançla ilgili soru ve itirazlara akli ve naklî delillerle cevap verme, iman esaslarını açıklama ve savunma ihtiyacından doğmuştur.
c) İslam

Question 3

İslam düşünce tarihinde Fârâbî ve İbn Sînâ gibi filozoflar, Yunan felsefesini İslam inancıyla uzlaştırmaya çalışmıştır. Gazzâlî ise "Tehâfütü'l-Felâsife" adlı eserinde bu filozofların bazı görüşlerini eleştirmiş; İbn Rüşd de "Tehâfütü't-Tehâfüt" adlı eserinde Gazzâlî'ye cevap vermiştir.

a) Metinde geçen eser tartışmasının İslam düşüncesinin gelişimi açısından önemini açıklayınız.
b) Gazzâlî ve İbn Rüşd arasındaki tartışmadan, İslam medeniyetinde farklı görüşlere bakış hakkında bir sonuç çıkarın

Accepted Answer

a) Bu tartışma din ile felsefe arasındaki ilişkinin derinlemesine sorgulanmasını sağlamış, düşünce hayatını canlandırmış ve yeni eserlerin yazılmasına yol açmıştır.
b) İslam medeniyetinde farklı görüşler eserlerle, ilmî yöntemle tartışılmış; düşünceye düşünceyle cevap verilmiştir. Bu, ilmî tartışma

Question 4

Büyük Selçuklu veziri Nizâmülmülk, 1067 yılında Bağdat'ta Nizamiye Medresesini açtırdı. Bu medreselerde öğrencilerin ve hocaların ihtiyaçları vakıflar tarafından karşılanıyordu. Nizamiye Medreselerinde ders veren âlimler arasında Gazzâlî de bulunmaktaydı.

a) Medrese kavramını tanımlayınız.
b) Nizamiye Medreselerinin eğitim tarihi açısından önemini iki yönüyle açıklayınız.
c) Medreselerin vakıflarla desteklenmesinin eğitime katkısını yazınız.

Accepted Answer

a) Medrese, İslam medeniyetinde dinî ilimlerin yanında aklî ilimlerin de okutulduğu, ortaöğretim ve yükseköğretim düzeyindeki eğitim kurumudur.
b) Herhangi ikisi: Devlet desteğiyle kurulan düzenli ve sistemli ilk büyük medreseler arasında yer almıştır; örnek alınarak birçok şehirde benzer medreseler

Question 5

Aşağıdaki bilgileri inceleyiniz:
- Abbasi Halifesi Me'mûn döneminde Bağdat'taki Beytü'l-Hikme bir tercüme, araştırma ve kütüphane merkezi olarak gelişti.
- Uluğ Bey, 15. yüzyılda Semerkant'ta bir rasathane kurdurdu; burada yapılan gözlemlerle hazırlanan yıldız cetvelleri uzun süre kullanıldı.
- Divriği Darüşşifası, 13. yüzyılda Anadolu'da Mengücekliler döneminde caminin yanında inşa edildi.

a) Metinde geçen kurumları ve hangi alanla ilgili olduklarını yazınız.
b) Beytü'l-Hikme'nin bilimin geliş

Accepted Answer

a) Beytü'l-Hikme: tercüme, araştırma ve kütüphane (bilim ve düşünce); rasathane: astronomi; darüşşifa: sağlık/tıp.
b) Farklı dillerdeki bilimsel ve felsefi eserler burada Arapçaya çevrilmiş, bilginler bir araya gelerek araştırma yapmış; bu birikim sonraki dönemlerde özgün bilimsel çalışmaların temel

Question 6

Aşağıda bazı Müslüman bilginlerin çalışmaları verilmiştir:
I. İbnü'l-Heysem, ışığın gözden çıkmadığını, cisimlerden yansıyarak göze geldiğini savunmuş ve "Kitâbü'l-Menâzır" adlı eserinde optik üzerine çalışmıştır.
II. Cezerî, su ile çalışan saatler ve otomatik makineler tasarlamıştır.
III. Bîrûnî, Dünya'nın çevresini hesaplamak için yöntem geliştirmiş ve Hindistan'ın kültürünü inceleyen bir eser yazmıştır.
IV. Zehrâvî, cerrahi aletleri tanıttığı "et-Tasrîf" adlı eseriyle tanınır.

a) Bilginleri

Accepted Answer

a) İbnü'l-Heysem: fizik/optik; Cezerî: mekanik; Bîrûnî: astronomi-coğrafya; Zehrâvî: tıp/cerrahi.
b) Bu bilginler önceki bilgileri yalnızca aktarmamış; eleştirmiş, yeni gözlemler ve buluşlarla bilime yeni bilgi ve yöntemler kazandırmıştır.
c) Bilginler bilgiye gözlem, ölçüm ve deneyle ulaşmaya önem

Question 7

Bir öğrenci, İslam medeniyetinde yapılan çalışmaları sınıflandırmak için şu tabloyu hazırlamak istiyor:
Alanlar: tefsir, fıkıh, tarih, astronomi
Bilginler: Taberî, İmam Ebû Hanîfe, İbn Haldûn, Ali Kuşçu

a) Her bilgini en çok tanındığı alanla eşleştiriniz (bir bilgin birden fazla alanda çalışmış olabilir, en uygun eşleştirmeyi yapınız).
b) İbn Haldûn'un "Mukaddime" adlı eserinin önemini açıklayınız.
c) Müslüman bilginlerin birden fazla alanda çalışmasını (çok yönlülüklerini) bir örnekle açıklayı

Accepted Answer

a) Tefsir: Taberî; fıkıh: İmam Ebû Hanîfe; tarih: İbn Haldûn; astronomi: Ali Kuşçu.
b) Mukaddime, toplumların ve devletlerin doğuşunu, gelişmesini ve çöküşünü sebep-sonuç ilişkisi içinde inceler. Bu yönüyle tarih felsefesi ve sosyolojinin öncü eserlerinden kabul edilir.
c) Örnek: Taberî hem tefsir h

Question 8

Jeoloji öğrencisi Arda, kayaçların farklı renklerinin içerdikleri minerallerden kaynaklandığını öğrendi. Daha sonra şu ayeti okudu:
"Dağlardan da beyaz, kırmızı (birbirinden farklı) çeşitli renklerde yollar (katmanlar) var, simsiyah taşlar da var." (Fâtır suresi, 27. ayet, Diyanet İşleri Başkanlığı meali)

Ayetin farklı meallerinde "yollar" kelimesi "yollar, çizgiler, tabakalar" gibi kelimelerle karşılanmıştır.

a) Meallerdeki farklı karşılıklardan hareketle ayette dağlarla ilgili anlatılan duru

Accepted Answer

a) Dağlarda farklı renklerde (beyaz, kırmızı, siyah) çizgiler, katmanlar ve tabakalar bulunduğu anlatılmaktadır.
b) Ayet, dağlardaki renk farklılığına dikkat çekerek insanı düşünmeye çağırır; bilim ise bu renk farklılığının sebebini (farklı mineraller) açıklar. Bilim, ayetin dikkat çektiği çeşitlili

12. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi · 1. Dönem 1. Yazılı · Senaryo 2

8 soru · yaklaşık 40 dakika