FB.6.1.3 · Güneş Sistemi ve Tutulmalar
Güneş ve Ay tutulması ile ilgili bilimsel çıkarım yapabilme.
Bilmen gerekenler
- Güneş tutulması: Ay, Güneş ile Dünya arasına girer ve Ay'ın gölgesi Dünya'ya düşer. Yalnızca yeni ay evresinde ve gündüz olabilir.
- Ay tutulması: Dünya, Güneş ile Ay arasına girer ve Dünya'nın gölgesi Ay'a düşer. Yalnızca dolunay evresinde ve gece olabilir.
- Tutulma için üç gök cisminin aynı doğrultuda olması gerekir. Ay'ın yörüngesi, Dünya'nın Güneş çevresindeki yörüngesine göre biraz (yaklaşık 5°) eğik olduğu için her yeni ayda ya da her dolunayda tutulma olmaz.
- Ay'ın gölgesi Dünya'da küçük bir bölgeye düşer; bu yüzden Güneş tutulması dar bir bölgeden tam, çevresinden parçalı görülür. Ay tutulmasını, o sırada Ay'ı görebilen (gece olan) her yerdeki insanlar görebilir.
- Güneş'e, tutulma sırasında bile, çıplak gözle ya da güneş gözlüğüyle bakılmaz; uygun tutulma gözlüğü veya iğne deliği yöntemi kullanılır. Ay tutulması çıplak gözle güvenle izlenir.
Çözümlü örnek
Bir gece gökyüzünde yarım ay (ilk dördün) görülüyor. Bir öğrenci "Bu gece Ay tutulması olabilir." diyor. Bu çıkarım doğru mudur? Açıkla.
Çözümü göster
Doğru değildir. Ay tutulması yalnızca Dünya, Güneş ile Ay arasında ve üçü aynı doğrultudayken olur. Bu konumda Ay'ın Güneş'e bakan yüzünün tamamı bize döner, yani Ay dolunay evresindedir. İlk dördünde üç gök cismi aynı doğrultuda olmadığı için Ay tutulması olamaz.
Sık yapılan hatalar
- Güneş tutulmasında Dünya'nın, Ay tutulmasında Ay'ın ortada olduğunu sanmak (tam tersidir).
- Ay her ay Dünya'nın çevresinde döndüğü için her ay tutulma olacağını düşünmek.
- Güneş tutulmasının gece de görülebileceğini ya da Güneş'e kısa süre çıplak gözle bakmanın zararsız olduğunu sanmak.
Bu kazanımdan sorular
Cevapların yalnızca bu tarayıcıda saklanır3 soru · yaklaşık 12 dakika
Süreli çözersen sayaç sıfıra inince deneme kendiliğinden biter; gerçek sınav gibi çalışırsın.